حکایت :

از کتاب : تاریخ بیهقی ، ابوالفضل بیهقی  ( قرن پنجم )

روز شنبه نهم ما رجب ، میان دو نماز ، بارانیک خرد خرد می بارید ، چنان که زمین ترگونه می کرد و گروهی از گله داران ، در میان رود ، فرود آمده بودند و گوسفندان بدان جا بداشته ، هرچند گفتند از آن جا برخیزید که ، محال بود بر گذر سیل بودن ، فرمان نمی بردند تا باران ، قوی شد.

معنی : روز شنبه ، نهم ماه رجب ، بین نماز ظهر و عصر ، باران ، نم نم می بارید ، طوری که زمین را خیس می کرد و گروهی از چوپانان در میان رودخانه آمده بودند و گوسفندان را در آن جا نگه داشتند. هر چه به آن ها گفتند که از آنجا بلند شوید که کار غیر ممکن و بیهوده ای است در مسیر سیل قرار گرفتن ، گوش نمی کردند تا این که باران شدید تر شد.

لغت : دو نماز : ظهر و عصر / بارانکی : باران کمی / ترگونه : اندکی خیس / محال : غیر ممکن / گذر : مسیر / قوی : شدید

نکته دستوری : خرد خرد : قید / « ک » در بارانک ، پسوند تصغیر ( کوچکی ) است.

کاهل وار برخاستند و خویشتن را به پای دیوار افکندند و نهفتی جستند و بیارامیدند و هم خطا بود که بر گذر سیل بودند...

معنی : با تنبلی و سستی بلند شدند و خودشان را به کنار دیوار رساندند و پناهگاهی یافتند و استراحت کردند که این کارشان هم اشتباه بود زیرا در مسیر سیل قرار گرفتند...

لغت : کاهل وار : از روی تنبلی ، مانند تنبلی / نهفتی : پناهگاهی / گذر : مسیر

نکته دستوری : کاهل وار : مشتق ( کاهل + پسوند شباهت « وار » )

پاسی از شب گذشته بود ، سیل در رسید که اقرار دادند پیران کهن که بر آن جمله ، یاد ندارند و درخت کنده ، می آورد . گلّه داران بجستند و سیل ، گوسفندان را در ربود. این سیل بزرگ ، مردمان را چندان زیان کرد که در حساب هیچ شمارگیر ، در نیاید.

معنی : بخشی از شب گشته بود که سیلی آمد که پیران کهنسال اعتراف کردند که این گونه سیل را به یاد ندارند. سیل ، درخت هایی را که از ریشه کنده بود با خود حمل می کرد. چوپانان ، گریختند ( فرار کردند ) و سیل ، گوسفندان را با خود برد . این سیل بزرگ ، به مردم آن قدر ضرر زد که هیچ حسابداری نمی تواند آن ضرر و زیان را حساب کند.

لغت : پاسی : بخشی از شب یا روز  / اقرار : اعتراف  / بر آن جمله : آن گونه ، آنچنان / بجستند : گریختند ، فرار کردند / چندان : آن قدر ، آن اندازه /شماره گیر : حساب گر