فعل امر چگونه ساخته میشود؟
فعل امر از اقسام فعل در فارسی است که با آن از کسی میخواهیم کاری را انجام دهد یا حالتی را بپذیرد.
در فعل امر به مفاهیمی چون دستور، توصیه و خواهش اشاره میکنیم.
ساختمان فعل امر
ساختار اصلی و شناخته شده فعل امر از قرار گرفتن ب بر سر بن مضارع به ترتیب زیر به دست میآید:
ب + بن مضارع
برو، بشین، بخور، بیا و ...
به سایت آموزش برو و تایپ ده انگشتی یاد بگیر.
پسر من! به شکوه آنچه بازیچه نیست بیندیش...
نکته: حرف ب در ابتدای افعال به صورتهای بِ، بی و بُ میآید.
برای مثال در بیندیش شکل بی را داریم و در برو حالت بُ را و در ببر، بِ را.
بسیاری از دستورنویسان کلاسیک به اتفاق برای فعل امر دو صیغه دوم شخص بیشتر قائل نیستند؛
یعنی برو و بروید که ساختار آن در دوم شخص جمع، با مضارع ساده و مضارع التزامی یکی است.
نکته: فعلهای بودن و داشتن به شیوه معمول امر نمیشوند،
صورت فعل امر از بودن، باش و داشتن به صورت داشته باش به کار میرود؛ برای مثال
نمیتوان گفت پول دار یا عقل دار؛ بلکه به جای آن میگویند:
پول داشته باش
عقل داشته باش.
نکته: فعل امر گاهی مجهول میشود.
بروید و در راه دفاع از حق کشته شوید.
حرف ب گاهی از ابتدای فعل امر برداشته میشود و به جای آن نون یا میم مینشیند
در این حالت فعل امر تبدیل به فعل نهی (نفی) میشود، مثال:
مکن، نرو
نکته: میم در ابتدای فعل نهی شکل کهن نهی است، اگرچه همچنان در متنهای ادبی معاصر نیز دیده میشود، برای مثال:
مرا به بازی کوچک شکست خوردگی مکشان.
۱- فعل امر بدون ب، مانند شو در بیت زیر:
باید که جمله جان شوی تا لایق جانان شوی
گر سوی مستان میروی، مستانه شو، مستانه شو